Het Collage College:

Vanuit de chaos verschijnt een beeld

(door Aja Waalwijk)

Van 13 oktober tot 12 november stellen Peter de Jong en Maarten van der Horst voor de tweede keer een serie collages tentoon in Zaal 100 (De Wittenstraat 100, Staatsliedenbuurt). In dit geval geen individueel gemaakte afbeeldingen, maar het resultaat van een samenwerkingsproject dat in 2015 begon met het Panorama van Papier in een van de toiletten.

Maarten: 'Naar aanleiding van de collage in het toilet van Zaal 100, werden wij gevraagd er een voor het dorpshuis in Ruigoord (Houtrakpolder) te maken. We besloten het op karton te doen, omdat het op een tafel makkelijker werken is dan tegen een wand. De kleur groen was uitgangspunt, maar groen als basiskleur bleek lastig om mee te werken.'

Peter: 'We gingen daarna over op zwart-wit collages met foto's uit een boek over Praag. Dat leverde inzicht op in architectonische elementen. Zwart/wit biedt meer mogelijkheden vanwege een grotere variëteit aan structuren. Je ziet wel groene natuur, maar zelden een groen gebouw. Stenen bijvoorbeeld vormen een bepaalde structuur die je weer niet ziet in een bladerdek. Daarnaast levert zwart-wit-fotografie, naast de overbrugging van kleurgebonden structuren, een scala aan grijstonen.

M: 'Een overdaad aan vlakvulling werkt niet ruimtelijk. Door zwart karton als achtergrond te gebruiken ontstond er meer ruimte. Bij het panorama in het toilet was landschappelijkheid uitgangspunt. Het gaat ons nu om het creëren van ruimte en de suggestie van beweging, ook al is het statisch. Buiten hun context gehaald maken dingen of fragmenten daarvan zichtbaar wat je voorheen niet zag, vanwege bijvoorbeeld kleuren die overvloeien of op elkaar aansluitende vormen die tot nieuwe vormen leiden of elkaar lijken te vervormen. Soms loop je vast vanwege de rechthoekige kant van een foto of als een vlak teveel ruimte inneemt. Is een afbeelding te groot, dan moet je dat toch weer fijner maken, doorknippen dus. De oorspronkelijke foto wordt dermate gedeconstrueerd, dat het absoluut niet hetzelfde plaatje meer is. Het is een spel met gedaanteveranderingen en tegelijkertijd ook een puzzel met meer stukjes dan wat uiteindelijk in de puzzel past.'

P: 'Na de groene panelen in Ruigoord ontdekten we dat het leuk was met elkaar aan zo'n groot project te werken. Schilders of tekenaars werken niet snel samen, dus dat is vrij uniek. We leggen de losse knipsels eerst op een min of meer mogelijke plek. De echte perfectionering treedt op tijdens het plakken en de uiteindelijke beloning is het rechtop zetten van de afbeelding..We werkten ook aan collages waarin we zwart-wit en kleur combineerden, maar niet met fantastische resultaten, dus we doen al een tijdlang of kleur of zwart-wit. Ik houd van het proces vanuit de chaos een beeld te voorschijn zien komen. Je weet namelijk niet precies waar je naar zit te kijken. Er is geen referentiekader, of eigenlijk zijn er een oneindig aantal referentiekaders. Wat begint als een caleidoscoop wordt een kristallisatieproces van iets dat als vanuit zichzelf ontstaat. We zijn dan één geest. Omdat papier zichzelf niet kan verplaatsen, zijn onze handen op zo'n moment het noodzakelijk instrument.'

Sinds 201 houden Peter en Maarten in Ruigoord elke donderdagavond hun atelier in Ruigoord open voor deelname aan het zogenaamde Collage College, maar voor deze gelegenheid is besloten op donderdag16 oktober tijdens de poëzie-avond in Zaal 100 een college te geven dat taal als uitgangspunt heeft. Op een gegeven moment kunnen zowel de dichters als het publiek uit aanwezige bladen of kranten teksten knippen en opnieuw rangschikken om een nieuwe tekst te creëren. Deze zogenaamde cut-uptechniek is terug te voeren tot de Dadaïsten (ca, 1916-1920), maar werd in de jaren zestig weer populair onder invloed van dichters als William S, Burroughs en -zanger-liedjesschrijvers als David Bowie. De teksten worden aan het eind van de avond gefotografeerd voor een mogelijk vervolg. Laissez-faire (vrijheid van productie en doen wat je wilt) is uitgangspunt.